Türkiye ve İngiltere eğitim sistemi: okuldan üniversiteye temel farklar ve benzerlikler

Kimler için geçerli?

• Bu yazı genel bilgidir; kimsenin kişisel durumunu değerlendirmez. Türkiye'deki eğitim sistemini bilip İngiltere'ye (England) gelen aileler ve öğrenciler için iki sistemi yan yana koyar. İngiltere kısmı GOV.UK ve UCAS sayfalarına, Türkiye kısmı MEB, ÖSYM ve mevzuat sayfalarına dayanır (Ekim 2026). İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'nın sistemleri farklıdır.

Benzerlikler

• Devlet okulu ücretsizdir. GOV.UK'a göre İngiltere'de 5-16 yaş arası çocuklar devlet okulunda ücretsiz yer hakkına sahiptir. Türkiye Anayasası'nın 42. maddesine göre ilköğretim zorunludur ve devlet okullarında parasızdır.
• Eğitim 18 yaşa yakın sürer. Türkiye'de zorunlu eğitim 12 yıldır (lise 14-18 yaş). İngiltere'de 16'dan sonra 18'e kadar tam zamanlı eğitim, çıraklık ya da eğitimle birlikte çalışma gerekir.
• Devlet ve özel okullar yan yana vardır. İki ülkede de devlet okulları ve özel (ücretli) okullar bulunur.
• Kritik geçişlerde sınav vardır. Türkiye'de LGS ve YKS, İngiltere'de GCSE, A-level ve 6. sınıf ulusal testleri gibi sınavlar öne çıkar; ama rolleri farklıdır (aşağıda).

Farklar

1. Yapı ve yaşlar. MEB'e göre Türkiye'de zorunlu eğitim 4+4+4'tür: ilkokul 1-4, ortaokul 5-8, lise 9-12. İngiltere'de Reception (4-5 yaş), sonra Year 1-6 (ilk), Year 7-11 (orta) gelir; GCSE'ler Year 11'de alınır, 16-18 yaş ayrı bir aşamadır (A-level, T Level, çıraklık).
2. Başlangıç yaşı. MEB'in 2026-27 bilgisine göre ilkokul 1. sınıf, Eylül sonuna kadar 69 ayı dolduran çocuklar için zorunludur; 66-68 aylık çocuklar veli dilekçesiyle başlayabilir. İngiltere'de Reception 4 yaşında başlar; başvuru çocuk 3 yaşında ya da 4'ünü yeni doldurmuşken yapılır. Yasal zorunluluk 5. doğum gününü izleyen dönemle başlar.
3. Kayıt. MEB'e göre 2026-27'de kayıt adres tabanlıdır (e-Okul) ve kayıt ücreti alınamaz. İngiltere'de ailenin yerel yönetime başvurması gerekir: ilkokul için 15 Ocak, ortaokul için 31 Ekim son tarihtir (School admissions: How to apply).
4. Okula yerleştirme. Türkiye'de LGS, 8. sınıf sonunda yapılan merkezî sınavdır ve sonuçlar tercihlerle liselere yerleştirmede kullanılır. İngiltere'de ortaokul için merkezî bir giriş sınavı yoktur: grammar school'lar kabul için sınav yapar, diğer devlet okulları kendi yayımladıkları kabul ölçütlerini (ör. mesafe) uygular.
5. Üniversiteye giriş. Türkiye'de YKS puanıyla en çok 24 tercih yapılır ve aday puanının yettiği en üst tercihe tek programa yerleştirilir (ÖSYM kılavuzu). İngiltere'de UCAS ile en çok 5 tercih yapılır; kişisel beyan (en çok 4.000 karakter) ve bir referans gerekir; her üniversite kendi giriş koşulunu belirler.
6. Not sistemi. Türkiye'de ortaöğretimde 100'lük puan kullanılır ve ders geçme için genellikle en az 50 gerekir (Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği). İngiltere'de GCSE notları 9'dan 1'e verilir; 9-4 arası Level 2'dir (GOV.UK). İki ölçek birbirine otomatik çevrilmez.
7. Müfredat. GOV.UK'a göre İngiltere'de ulusal müfredatı devlet okulları uygular; akademiler ve özel okullar uygulamak zorunda değildir. Türkiye'de özel okullar, özel öğretim kurumları yönetmeliğine göre Bakanlıkça onaylanan öğretim programlarını uygular.
8. Takvim ve devam. Türkiye'de tek bir ulusal çalışma takvimi vardır: 2026-27'de okullar 14 Eylül'de açılır, iki dönem hâlinde 25 Haziran 2027'de kapanır (MEB). İngiltere'de dönem ve tatil tarihlerini yerel yönetim yayımlar, bu yüzden bölgeye göre değişir. GOV.UK'a göre dönem içi tatiller genellikle izinli sayılmaz ve para cezasına ya da yasal işleme yol açabilir. Türkiye'ye dönem içinde gitmeyi planlayan aileler için önemli bir farktır.
9. Üniversite süreleri. İngiltere'de lisans çoğu yerde tam zamanlı 3 yıldır (İskoçya'da 4); yüksek lisans (taught master) tipik olarak 1 yıldır (UCAS). Sheffield Üniversitesi'nin Türkiye sayfası Türk lisansını dört yıllık olarak ele alır. Türkiye'deki üniversite yönetmeliklerinde tezli yüksek lisansın normal süresi genellikle 4 yarıyıl (2 yıl), azami süresi 6 yarıyıldır.
10. Maliyet. Türkiye'de 2547 sayılı Kanun'un 46. maddesine göre devlet üniversitelerinde birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde öğrenim ücreti alınır; yabancı uyruklular için öğrenim ücreti vardır. İngiltere'de GOV.UK'a göre 2026-27'de Tuition Fee Loan en çok 9.790 £'dur ve geliriniz eşiği aşınca geri ödenir. Kimin home fee ödediği ayrı bir konudur; bkz. "Home fee mi, international fee mi?".

Denklik hakkında

• İki sistemdeki sınıfları ya da notları birebir eşleştiren resmî bir tablo bulamadık. Üniversiteler kendi dönüşümünü yapar: ör. Sheffield, MEB e-Okul'da doğrulanan liselerin son sınıf yüzdesini A-level notuna çevirir (%85 = AAA).

Dikkat edilecekler

• Resmî sayfalar değişir; bu yazı genel bir özettir.

Ne yapabilirsiniz?

• National curriculum ve Türk Eğitim Sistemi (MEB) sayfalarında yapıları karşılaştırın.
• Çocuğunuzun okula kaydı için "çocuğu devlet okuluna nasıl yazdırırım" yazısına bakın.